‘Sinds Plato heeft de filosofie tot taak te breken met de heersende en gangbare opinies die het losse cement van ons bestaan vormen. Filosofie bevraagt wat vanzelf spreekt, en dat brengt behalve verwarring soms ook irritatie teweeg’. Richard de Brabander.
“Het is een teken van een ontwikkelde geest om met een gedachte te kunnen spelen zonder die te accepteren.” Aristoteles. Filosoferen is gedachten testen en eventueel verwerpen, nieuwe perspectieven verkennen, ideeën uitproberen. Jannah Loontjes

Met enige regelmaat pak ik een filosofieboek en lees en bespreek dit met andere deelnemers van een leesgroep. De landelijke organisatie Senia zorgt daarbij voor achtergrondinformatie. De pagina’s van deze blog zijn een verwerking van dit lezen en bespreken. Het is allereerst een persoonlijk archief. Een filosofie boek lezen vraagt het een ander. Nietzsche beschrijft bijvoorbeeld ruim honderd jaar geleden ‘de goede lezer’ en de leeservaring als volgt:

‘ Een dergelijk mens heeft nog niet afgeleerd om na te denken terwijl hij leest, hij verstaat nog het geheim van het tussen de regels lezen, ja hij is zo ruimhartig dat hij zelfs nog nadenkt over wat hij gelezen heeft – misschien zelfs lang nadat hij het boek uit handen gelegd heeft’.

Naar mijn idee bieden filosofen en het filosofisch gereedschap een goede aanvulling op mijn studie. In een klein boekje van Suzanne Metselaar en Allard van den Dulk ‘Hoe denkers denken’ werden Nederlandse filosofen (b.v. Achterhuis, Jensen, Ellian, ) bevraagd op hun manier van filosoferen en de thema’s waar ze mee bezig zijn. Het laat zien dat er niet één filosofische aanpak is (van praktische filosofie, metafysica tot logica). Filosoferen is volgens de geïnterviewden o.a. 
• Alles wat heilig is bevragen.
• ‘Het stellen van vragen, vervolgens het poneren van een stelling of hypothese, nog meer vragen verzamelen’.
• ‘Aannemen van een kritische houding, zelfstandig nadenken en niets op gezag aannemen’.
• ‘In dialoog treden – de ander kan mij iets zeggen dat ik niet zelf had kunnen zeggen – vanuit de wijsheid dat je ‘niets weet’.
• ‘Gebruik maken van opgedane ervaringen als leermoment van de moraal, een gedeeld idee van ‘het goede leven’.
• ‘De historische gegrondheid van mijn leven, mijn generatie beschouwen vanuit hun unieke samenhangende historische dynamiek’.
•’ Je verdiepen in de geschiedenis van de filosofie en zo de ogen openen voor alternatieve denkwijzen voor hedendaagse dominante zienswijzen en redeneringen’.

Het gaat deze filosofen blijkbaar steeds om: vragen stellen, logisch redeneren, verwonderen en onderzoeken van uitgangspunten. En dat doe je in verhouding met jezelf, met anderen en de wereld.

Deze tijd vol met maatschappelijke vragen  vraagt om veel en kritisch ‘doordenken’. Dat is wat schrijvers als Foucault, Stangneth, Heijne, Slob en Achterhuis doen en wat Charles Taylor het ontrafelen van ‘de Malaise van de moderniteit’ noemt. Als moraalfilosoof waarschuwt hij voor de effecten van ‘de onthechte rede’. Bas Heijne laat goed zien hoe in onze huidige maatschappij gewone mensen door processen van globalisering en individualisering gemangeld worden in hun rollen als persoon, consument of werknemer/ zzp-er (zie: Onbehagen). Van Foucault leer ik dat filosofie gericht moet zijn op een praxis en op verandering van de wereld en ze is daarmee nooit waardevrij (zie: Moed tot Waarheid). Rob Wijnberg schrijft in de Correspondent: de post-postmoderne mens: is op de hoogte van alles, maar verplicht tot niets. (Zie) We hebben veel kennis over van alles op de wereld, maar we zijn heel selectief in waar we ons mee verbinden. Veel kennis is nog geen wijsheid.

In de boeken die in deze website worden besproken vind je tal van analyses en opvattingen over vraagstukken, die ook in deze tijd hoog op de maatschappelijke agenda staan. Denk aan: Burgerschap (Arendt, Frissen) Vrijheid (Berlin) Gedrag en discipline (Slob, Huijer) Populisme (Heijne, Frissen, Foucault, Schaap) Waarnemen (Ponti, Slob) Milieu en toekomst van de aarde (Manschot) Het kwade (Stangneth) Waarheidspreken (Foucault) Economie en het goede leven (Achterhuis, Van den Brink, Verbrugge). Identiteit en emancipatie (Fukuyama, Zijlstra, Welten, Claeys), Ethiek (Schaubroeck, Claeys, Taylor). Existentialisme (Keij, Welten). Nihilisme (van Tongeren)

Van niet alle boeken die we lazen is een verwerking geschreven. Denk dan aan de meer historische overzichten ( Charles Taylor De ontdekking van het zelf; Ger groot De geest uit de fles).

Laat duidelijk zijn dat deze pagina’s vooral geschreven zijn voor eigen plezier en zonder enige pretentie.  Ik heb mijn persoonlijke leeservaring en ontdekkingen opgeschreven en de voor mij interessante inhoud uitgewerkt. Het zijn in ieder geval geen samenvattingen van de hele tekst. Soms geef ik bij een boek verwijzingen naar andere literatuur.

Mocht ik iets hebben geschreven dat onwaar of onlogisch is, dan laat ik me graag corrigeren. De filosoof Gadamer heeft ooit gezegd : ‘Het zou kunnen dat de ander het beter ziet’. Dat lijkt me een goede ‘filosofische’ houding. Gebruik wat je kan gebruiken.

Jan van Diepen

Profiel Linkedin