Marli Huijer Discipline Overleven in overvloed

Disciplinevoorkant_juni_2014In dit boek onderzoekt Huijer de twee begrippen vrijheid en discipline. Ze constateert een proces van de-disciplinering die ingezet wordt door allerlei veranderingen in de maatschappij die in de jaren ’60 aan de oppervlakte komen. Ze is tegelijkertijd niet bang om haar eigen niet gedisciplineerd zijn in te brengen en te onderzoeken. Enkele van haar vragen: Hoe een goede verhouding te vinden tussen vrijheid en discipline? Hoe kan discipline helpen om een goed of waardevol leven te leiden? Hoe komen we tot een vrij leven in een wereld met een overvloed aan middelen en mogelijkheden. (p19) Een reden dit onderwerp te onderzoeken is dat autoritaire sturing en opgelegde normen niet aan sluiten bij de hedendaags mondige mens, die zelf vorm wil geven aan het eigen leven. Dit speelt in de opvoeding, school en de werksituatie. Na een reis langs tal van filosofen en culturele trends eindigt ze haar boek door te stellen dat enige discipline zinvol is omdat:  a. Het beschermt je tegen overvloed. Dit door afspraken te maken in relaties, door afbakening in tijd, jezelf beperken als bescherming tegen overgewicht of drankzucht. b. Discipline brengt zaken dichterbij die echt van belang zijn. Denk aan kunst, kennis, literatuur, een vaardigheid of een taal leren. c. Door discipline bouw je netwerken van relaties op en houdt ze in stand.

Enkele hoofdgedachten uit het boek.

Startvraag van het boek is dat veel mensen moeite hebben om gedisciplineerd te leven. Huijer komt deze mensen op praktisch niveau tegemoet door te spreken over het uitbesteden van discipline aan apps of betekenisvolle anderen. Dit kan op meer persoonlijk niveau (je vraagt je partner om te bellen zodat je een afspraak niet vergeet), als op maatschappelijk niveau (denk aan verkeersregels).

De kern van het boek is echter breder en gebruikt inzichten en instrumenten van filosofen om het thema verder te onderzoeken. Van Plato tot Foucault en van Sloterdijk tot Arendt. Veel nadruk besteedt Huijer aan de inzichten van Hanna Arendt en het idee van inter-est of tussenruimte. Daar waar mensen samenleven is sprake van interdependentie, wederzijdse afhankelijkheid.  Omdat mensen onderling verschillen en verschillende belangen hebben moeten ze zichzelf en elkaar begrenzen. Dit gebeurt door het opstellen van regels, contracten sluiten, en elkaar vergeven als de belofte mislukt. De  ‘inter-est’ , de tussenruimte tussen mensen en dingen, moet steeds opnieuw worden ingevuld en vastgesteld. Idealiter zijn er in het gesprek tussen personen, groepen of in maatschappelijke debatten geen voorgegeven posities of vooronderstellingen. Dit houdt het gesprek over de spanning tussen discipline en vrijheid, open en nieuw. Of dit altijd mogelijk is, is de vraag. Zelf ziet ze ook het verschil in macht in het gesprek. Opmerkelijk is dat Huijer zich sterk lijkt  te verzetten tegen religie en al te sterke waarden en normen en de functie van tradities en verhalen in families en de maatschappij als geheel.

Thema’s die aan bod komen.
Om het proces van de-disciplinering te illustreren werkt ze vier thema’s verder uit: liefde en relaties; overvloed; veelheid aan mensen; tijd. Deze themahoofdstukken zijn een uitwerking van de subtitel ‘Overleven in overvloed’. We kunnen misschien heel veel eten, consumeren, sex hebben met zeer verschillende partners, de planeet leeg roven, maar wat levert het ons op als het ons lukt onszelf te begrenzen. Deze hoofdstukken bieden op zich al voldoende materiaal voor een filosofieavond.

Twee posities.
In het beschrijven van de gevolgen van de de-disciplinering lijken er twee posities te onderscheiden. In het conservatieve kamp is het grote probleem de te ruime vrijheid die mensen hebben gekregen in de jaren ’60. Door het wegvallen van duidelijke normen en grenzen raken grote groepen mensen ontspoort.
Het progressieve kamp legt de schuld bij de neo-liberale economie. Deze zet mensen aan tot concurrentie en overconsumptie.

Bespreking en evaluatie.
De bespreking van het boek leverde een rijke verdiepende bijeenkomst op. Tegelijkertijd kwamen er een aantal manco’s van het boek naar boven. Het boek lijkt nog niet af. Een aantal punten uit ons gesprek.

  • niet helemaal duidelijk is welke definitie van het begrip discipline de schrijfster hanteert. Gaat het om tuchtiging of opvoeding, de herhaling of de oefening. Deze elementen komen in het boek wel aan bod, maar ze werkt eerder met de spanning tussen de begrippen vrijheid en discipline zonder ze heel nadrukkelijk te omschrijven.
  • Huijer kiest duidelijk voor een filosofische benadering en laat veel mogelijke insteken vanuit de psychologie, pedagogiek of antropologie niet aan bod komen. Terwijl we wel met vragen over discipline in verschillende culturen en de spanning tussen nature en nurture bleven zitten.
  • mimese (kopiëren van gedrag van anderen)  en herhaling zijn belangrijke elementen van het internaliseren van regels, houdingen en gewoonte gedrag. Hoewel Huijer zich ver wil houden van waarden en normen zit er een inhoudelijke of kwalitatieve component in disciplinering. Als je ouders je bij het tanden poetsen steeds voor houden geen water te verspillen vanwege het milieu dan kun je als jong volwassene dit wel negeren, maar zal de boodschap van ouders uit je kindertijd je latere gedrag als volwassene zeker beïnvloeden.
  • Het boek is gemakkelijk te lezen en biedt met de aangeboden begrippen en ordeningen en historisch overzicht een een goede kapstok voor verder gesprek. De toon van het boek is soms echter te veel een lesboek voor het HBO. Tegelijkertijd stelt Huijer zich persoonlijk en kwetsbaar zoekend op. Dit is zeker ook de kracht van de nieuwe denker des vaderlands. Misschien vindt ze de tijd om het boek nog eens te herschrijven en aan te vullen met nieuwe inzichten.

Ontdek meer van Filosofie lezen

Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.

2 reacties

  1. Mooi boek dat hierop aansluit of dat mij er in ieder geval aan doet denken: How to be a stoic, Massimo Pigliucci
    Ik heb er zeker veel inspiratie aan overgehouden.

    Like

    • Dag Henk, we lazen Piglliucci eveneens, maar ik had nog geen tijd om hier een blog over te schrijven. Leuk dat je de blog volgt.

      Like

Plaats een reactie